Хөрөг зураг

Монголчууд зургаа даруулах дуртай. Тийм болохоор хөрөг зураг авах талаар, ямар линз хэрэгтэй байдаг тухай эхлээд бичие гэж бодлоо. Линзний төрлүүд постыг уншаарай.

Хөрөг зураг авахад тухайн үеийн байдлаас хамаараад янз бүрийн линз хэрэглэж болох ч ямар фокусын зайтай линз хэрэглэснээс хамаараад зургийн зохиомж, зураг өөрчлөгддөг.

Жишээлбэл цээж зураг авч байгаа үед өргөн өнцөгийн линз хэрэглэвэл ойрхон зогсож зургаа дарах хэрэгтэй болно. Хэрвээ холын линз хэрэглэж байгаа үед хүнээсээ хол зогсож байж багтаах шаардлага гарах ба өрөөний хананд тулаад багтахгүй болох бэрхшээл гардаг. Зураг авах зай өөрчлөгдсөнөөс зургийн алслалт өөрчлөгддөг. Өргөн өнцөгийн дуран хэрэглэх нь зургийн илүү шог зураг хэлбэртэй болгодог.

Холын дуран хэрэглэх нь зургийн дэвсгэрийг фокусгүй болгож гол зургаа ялгаруулахад их хэрэгтэй байдаг.

Ер нь ихэнх хөрөг зураг авдаг зурагчид голдуу 70-200 мм-ийн дуран хэрэглэдэг. Зарим шоуны болон фото сэтгүүлчид 200-300 мм-ийн линз хэрэглэх тохиолдол бий.

Бүтэн бие гарсан хөрөг зураг авах тохиолдолд ердийн 50 мм орчмын линз хэрэглэдэг.

Цагаан сар ба Балданлхам бурхан

Монголчууд цагаан сарын битүүний шөнө Балданлхам бурханыг айл бүхэнд залран ирдэг гэж билэгшээн ундаасч ядарсан луусыг нь услаж байгаа утгаар гэрийнхээ гадаа үүдэнд мөс тавьдаг заншил уламжлагдан хадгалагдсаар иржээ.
Гэлүгва ёсны шүтээн, Сайн цагийн мянган бурхны сахиус, хангал бурхдын нэг Балданлхам нь бараан хөх бие, догшин дүрт эмэгтэй бурхан, баруун гартаа бороохой, зүүндээ цус дүүрсэн гавал аяга барин, шар халзан луусан дээр хажуулдан сууна. Луус нь чөтгөрийн арьсан тохош, өвчний тулам, есөн нүхт мэс, эрээн мод зүүсэн, цоглог, хурд, шандас сайтай хэмээн сударт бичсэн байдаг.
Зураг дээр Лхам луусаа хөлөглөн цусан далай дээгүүр давхин, заан толгойт Чүсрэн хэмээх нөхөр нь хар могойн цулбуураас нь барин, арслан толгойтой Сэнгэдонжан дигүг, цалам барин давхиж, хуйлран эрчилсэн их хар салхины өмнө оршино. Зохиомжийн дээд хэсэгт Богд Зонхов голлон, Жүгдэр намжил, Ногоон дарь эх, Жигжид, Очирваань бурхад үүлэн дээр тэнгэрт заларч, Доод хэсэгт Гонгор, Шалши, Намсрай нар газарт буйгаар дүрсэлжээ. Монголчууд уг бурхныг тахин шүтвээс бүх насны гай барцад арилан, нас буяныг уртасгадаг хэмээн шүтэж иржээ.
Нагтан зургийн төрөл гэдэг нь хар, улаан, шар, цагаан дэвсгэр дээр өнгөөр ялган эсвэл нэг өнгөөр алтаар зурах арга юм. Энэ аргаар 17-19-р зууны монгол зураач нар олон тооны бүтээл туурвисны нэг нь уг бүтээл юм. Бүтээлийг үүр шөнийн завсар Балданлхам бурхан заларч байгаагаар завсрын өнгүүдийг ашиглан маш нарийн уран сайхны зураас татлагаар зурсан байна. Уг зурагт лхам бурхан гурван ертөнцийг нэвт ширтэн баруун мутартаа бороохой, зүүндээ цус дүүргэсэн хүний гавал барин бор халзан луус хөлөглөн цусан далай дээр давхиж буйгаар дүрсэлсэн байна. Тэрээр хүний таван хохимой толгойт титэм, гархин ээмэг, хүзүүний сондор зэргийг зүүн барын арьсан шамтав өмсчээ.
Эдгээр зургууд Алтангэрэлийн цуглуулганд байдаг бөгөөд би гэрэл зургийг нь авч, Монгол урлагийн үнэт бүтээлүүд номонд оруулсан.

Монголын шувуу

GAVIIFORMES: Gaviidae

• Arctic Loon - Gavia arctica

PODICIPEDIFORMES: Podicipedidae

• Great Crested - Grebe Podiceps cristatus
• Horned Grebe - Podiceps auritus
• Eared Grebe - Podiceps nigricollis

PELECANIFORMES: Pelecanidae

• Dalmatian Pelican - Pelecanus crispus

PELECANIFORMES: Phalacrocoracidae

• Great Cormorant - Phalacrocorax carbo

CICONIIFORMES: Ardeidae

• Gray Heron - Ardea cinerea
• Great Egret - Ardea alba
• Chinese Pond - Heron Ardeola bacchus
• Little Bittern - Ixobrychus minutus
• Great Bittern - Botaurus stellaris

CICONIIFORMES: Ciconiidae

• Black Stork - Ciconia nigra
• Oriental Stork - Ciconia boyciana

CICONIIFORMES: Threskiornithidae

• Glossy Ibis - Plegadis falcinellus
• Eurasian Spoonbill - Platalea leucorodia

ANSERIFORMES: Anatidae

• Mute Swan - Cygnus olor
• Whooper Swan - Cygnus cygnus
• Tundra Swan - Cygnus columbianus
• Swan Goose - Anser cygnoides
• Bean Goose - Anser fabalis
• Greylag Goose - Anser anser
• Bar-headed Goose - Anser indicus
• Ruddy Shelduck - Tadorna ferruginea
• Common Shelduck - Tadorna tadorna
• Mandarin Duck - Aix galericulata
• Eurasian Wigeon - Anas penelope
• Falcated Duck - Anas falcata
• Gadwall - Anas strepera
• Baikal Teal - Anas formosa
• Eurasian Teal - Anas crecca
• Mallard - Anas platyrhynchos
• Spot-billed Duck - Anas poecilorhyncha
• Northern Pintail - Anas acuta
• Garganey - Anas querquedula
• Northern Shoveler - Anas clypeata
• Red-crested Pochard - Netta rufina
• Common Pochard - Aythya ferina
• Ferruginous Pochard - Aythya nyroca
• Tufted Duck - Aythya fuligula
• Greater Scaup - Aythya marila
• Harlequin Duck - Histrionicus histrionicus
• White-winged Scoter - Melanitta fusca
• Common Goldeneye - Bucephala clangula
• Smew - Mergellus albellus
• Red-breasted Merganser - Mergus serrator
• Common Merganser - Mergus merganser
• White-headed Duck - Oxyura leucocephala

FALCONIFORMES: Pandionidae

• Osprey - Pandion haliaetus

FALCONIFORMES: Accipitridae

• European Honey-buzzard - Pernis apivorus
• Oriental Honey-buzzard - Pernis ptilorhynchus
• Black Kite - Milvus migrans
• Pallas's Fish-Eagle - Haliaeetus leucoryphus
• White-tailed Eagle - Haliaeetus albicilla
• Lammergeier - Gypaetus barbatus
• Egyptian Vulture - Neophron percnopterus
• Himalayan Griffon - Gyps himalayensis
• Eurasian Griffon - Gyps fulvus
• Cinereous Vulture - Aegypius monachus
• Short-toed Eagle - Circaetus gallicus
• Western Marsh-Harrier - Circus aeruginosus
• Eastern Marsh-Harrier - Circus spilonotus
• Northern Harrier - Circus cyaneus
• Pallid Harrier - Circus macrourus
• Pied Harrier - Circus melanoleucos
• Montagu's Harrier - Circus pygargus
• Shikra - Accipiter badius
• Japanese Sparrowhawk - Accipiter gularis
• Eurasian Sparrowhawk - Accipiter nisus
• Northern Goshawk - Accipiter gentilis
• Eurasian Buzzard - Buteo buteo
• Long-legged Buzzard - Buteo rufinus
• Upland Buzzard - Buteo hemilasius
• Rough-legged Hawk - Buteo lagopus
• Greater Spotted Eagle - Aquila clanga
• Steppe Eagle - Aquila nipalensis
• Imperial Eagle - Aquila heliaca
• Golden Eagle - Aquila chrysaetos
• Booted Eagle - Aquila pennatus

FALCONIFORMES: Falconidae

• Lesser Kestrel - Falco naumanni
• Eurasian Kestrel - Falco tinnunculus
• Red-footed Falcon - Falco vespertinus
• Amur Falcon - Falco amurensis
• Merlin - Falco columbarius
• Eurasian Hobby - Falco subbuteo
• Saker Falcon - Falco cherrug
• Barbary Falcon - Falco pelegrinoides
• Peregrine Falcon - Falco peregrinus

GALLIFORMES: Tetraonidae

• Willow Ptarmigan - Lagopus lagopus
• Rock Ptarmigan - Lagopus muta
• Black-billed Capercaillie - Tetrao parvirostris
• Eurasian Capercaillie - Tetrao urogallus
• Black Grouse - Tetrao tetrix
• Hazel Grouse - Bonasa bonasia

GALLIFORMES: Phasianidae

• Altai Snowcock - Tetraogallus altaicus
• Chukar - Alectoris chukar
• Gray Partridge - Perdix perdix
• Daurian Partridge - Perdix dauurica
• Japanese Quail - Coturnix japonica
• Common Quail - Coturnix coturnix
• Koklass Pheasant - Pucrasia macrolopha
• Brown Eared-Pheasant - Crossoptilon mantchuricum
• Blue Eared-Pheasant - Crossoptilon auritum
• Reeves's Pheasant - Syrmaticus reevesii
• Ring-necked Pheasant - Phasianus colchicus

GRUIFORMES: Gruidae

• Demoiselle Crane - Anthropoides virgo
• Siberian Crane - Grus leucogeranus
• White-naped Crane - Grus vipio
• Common Crane - Grus grus
• Hooded Crane - Grus monacha
• Red-crowned Crane - Grus japonensis

GRUIFORMES: Rallidae

• Swinhoe's Rail - Coturnicops exquisitus
• Water Rail - Rallus aquaticus
• Corn Crake - Crex crex
• Baillon's Crake - Porzana pusilla
• Spotted Crake - Porzana porzana
• Common Moorhen - Gallinula chloropus
• Eurasian Coot - Fulica atra

GRUIFORMES: Otididae

• Great Bustard - Otis tarda
• Houbara Bustard - Chlamydotis undulata
• Macqueen's Bustard - Chlamydotis macqueenii
• Little Bustard - Tetrax tetrax

CHARADRIIFORMES: Rostratulidae

• Greater Painted-snipe - Rostratula benghalensis

CHARADRIIFORMES: Ibidorhynchidae

• Ibisbill - Ibidorhyncha struthersii

CHARADRIIFORMES: Recurvirostridae

• Black-winged Stilt - Himantopus himantopus
• Pied Avocet - Recurvirostra avosetta

CHARADRIIFORMES: Glareolidae

• Oriental Pratincole - Glareola maldivarum

CHARADRIIFORMES: Charadriidae

• Northern Lapwing - Vanellus vanellus
• Gray-headed Lapwing - Vanellus cinereus
• Pacific Golden-Plover - Pluvialis fulva
• American Golden-Plover - Pluvialis dominica
• European Golden-Plover - Pluvialis apricaria
• Black-bellied Plover - Pluvialis squatarola
• Common Ringed Plover - Charadrius hiaticula
• Little Ringed Plover - Charadrius dubius
• Snowy Plover - Charadrius alexandrinus
• Lesser Sandplover - Charadrius mongolus
• Greater Sandplover - Charadrius leschenaultii
• Oriental Plover - Charadrius veredus
• Eurasian Dotterel - Charadrius morinellus

CHARADRIIFORMES: Scolopacidae

• Eurasian Woodcock - Scolopax rusticola
• Jack Snipe - Lymnocryptes minimus
• Solitary Snipe - Gallinago solitaria
• Pintail Snipe - Gallinago stenura
• Swinhoe's Snipe - Gallinago megala
• Common Snipe - Gallinago gallinago
• Asian Dowitcher - Limnodromus semipalmatus
• Black-tailed Godwit - Limosa limosa
• Bar-tailed Godwit - Limosa lapponica
• Little Curlew - Numenius minutus
• Eurasian Curlew - Numenius arquata
• Far Eastern Curlew - Numenius madagascariensis
• Spotted Redshank - Tringa erythropus
• Common Redshank - Tringa totanus
• Marsh Sandpiper - Tringa stagnatilis
• Common Greenshank - Tringa nebularia
• Green Sandpiper - Tringa ochropus
• Wood Sandpiper - Tringa glareola
• Terek Sandpiper - Xenus cinereus
• Common Sandpiper - Actitis hypoleucos
• Gray-tailed Tattler - Heterosceles brevipes
• Ruddy Turnstone - Arenaria interpres
• Red Knot - Calidris canutus
• Sanderling - Calidris alba
• Red-necked Stint - Calidris ruficollis
• Little Stint - Calidris minuta
• Temminck's Stint - Calidris temminckii
• Long-toed Stint - Calidris subminuta
• Sharp-tailed Sandpiper - Calidris acuminata
• Curlew Sandpiper - Calidris ferruginea
• Dunlin - Calidris alpina
• Broad-billed Sandpiper - Limicola falcinellus
• Ruff - Philomachus pugnax
• Red-necked Phalarope - Phalaropus lobatus

CHARADRIIFORMES: Laridae

• Mew Gull - Larus canus
• Glaucous Gull - Larus hyperboreus
• Herring Gull - Larus argentatus
• East Siberian Gull - Larus vegae
• Caspian Gull - Larus cachinnans
• Great Black-headed Gull - Larus ichthyaetus
• Brown-headed Gull - Larus brunnicephalus
• Black-headed Gull - Larus ridibundus
• Saunders's Gull - Larus saundersi
• Relict Gull - Larus relictus
• Little Gull - Larus minutus
• Black-legged Kittiwake - Rissa tridactyla

CHARADRIIFORMES: Sternidae

• Gull-billed Tern - Sterna nilotica
• Caspian Tern - Sterna caspia
• Common Tern - Sterna hirundo
• Little Tern - Sterna albifrons
• Whiskered Tern - Chlidonias hybridus
• White-winged Tern - Chlidonias leucopterus
• Black Tern - Chlidonias niger

PTEROCLIFORMES: Pteroclidae

• Pallas's Sandgrouse - Syrrhaptes paradoxus

COLUMBIFORMES: Columbidae

• Rock Pigeon - Columba livia
• Hill Pigeon - Columba rupestris
• Pale-backed Pigeon - Columba eversmanni
• Common Wood-Pigeon - Columba palumbus
• Eurasian Turtle-Dove - Streptopelia turtur
• Oriental Turtle-Dove - Streptopelia orientalis
• Eurasian Collared-Dove - Streptopelia decaocto
• Red Collared-Dove - Streptopelia tranquebarica

CUCULIFORMES: Cuculidae

• Common Cuckoo - Cuculus canorus
• Horsfield's Cuckoo - Cuculus horsfieldi

STRIGIFORMES: Strigidae

• European Scops-Owl - Otus scops
• Oriental Scops-Owl - Otus sunia
• Eurasian Eagle-Owl - Bubo bubo
• Snowy Owl - Bubo scandiacus
• Ural Owl - Strix uralensis
• Great Gray Owl - Strix nebulosa
• Northern Hawk Owl - Surnia ulula
• Eurasian Pygmy-Owl - Glaucidium passerinum
• Little Owl - Athene noctua
• Boreal Owl - Aegolius funereus
• Long-eared - Owl Asio otus
• Short-eared Owl - Asio flammeus

CAPRIMULGIFORMES: Caprimulgidae

• Gray Nightjar - Caprimulgus indicus
• Eurasian Nightjar - Caprimulgus europaeus

APODIFORMES: Apodidae

• White-throated Needletail - Hirundapus caudacutus
• Common Swift - Apus apus
• Fork-tailed Swift - Apus pacificus

CORACIIFORMES: Alcedinidae

• Common Kingfisher - Alcedo atthis
• Black-capped Kingfisher - Halcyon pileata

CORACIIFORMES: Coraciidae

• European Roller - Coracias garrulus

CORACIIFORMES: Upupidae

• Hoopoe - Upupa epops

PICIFORMES: Picidae

• Eurasian Wryneck - Jynx torquilla
• Lesser Spotted Woodpecker - Dendrocopos minor
• White-backed Woodpecker - Dendrocopos leucotos
• Great Spotted Woodpecker - Dendrocopos major
• Eurasian Three-toed Woodpecker - Picoides tridactylus
• Black Woodpecker - Dryocopus martius
• Gray-faced Woodpecker - Picus canus

PASSERIFORMES: Alaudidae

• Calandra Lark - Melanocorypha calandra
• Mongolian Lark - Melanocorypha mongolica
• White-winged Lark - Melanocorypha leucoptera
• Black Lark - Melanocorypha yeltoniensis
• Greater Short-toed Lark - Calandrella brachydactyla
• Lesser Short-toed Lark - Calandrella rufescens
• Crested Lark - Galerida cristata
• Eurasian Skylark - Alauda arvensis
• Horned Lark - Eremophila alpestris

PASSERIFORMES: Hirundinidae

• Bank Swallow - Riparia riparia
• Eurasian Crag-Martin - Ptyonoprogne rupestris
• Barn Swallow - Hirundo rustica
• Red-rumped Swallow - Cecropis daurica
• Common House-Martin - Delichon urbica

PASSERIFORMES: Motacillidae

• White Wagtail - Motacilla alba
• Black-backed Wagtail - Motacilla lugens
• Citrine Wagtail - Motacilla citreola
• Yellow Wagtail - Motacilla flava
• Gray Wagtail - Motacilla cinerea
• Oriental Pipit - Anthus rufulus
• Richard's Pipit - Anthus richardi
• Tawny Pipit - Anthus campestris
• Blyth's Pipit - Anthus godlewskii
• Tree Pipit - Anthus trivialis
• Olive-backed Pipit - Anthus hodgsoni
• Pechora Pipit - Anthus gustavi
• Red-throated Pipit - Anthus cervinus
• Water Pipit - Anthus spinoletta
• American Pipit - Anthus rubescens

PASSERIFORMES: Regulidae

• Goldcrest - Regulus regulus

PASSERIFORMES: Bombycillidae

• Bohemian Waxwing - Bombycilla garrulus

PASSERIFORMES: Cinclidae

• White-throated Dipper - Cinclus cinclus

PASSERIFORMES: Troglodytidae

• Winter Wren - Troglodytes troglodytes

PASSERIFORMES: Prunellidae

• Alpine Accentor - Prunella collaris
• Himalayan Accentor - Prunella himalayana
• Siberian Accentor - Prunella montanella
• Brown Accentor - Prunella fulvescens
• Black-throated Accentor - Prunella atrogularis
• Mongolian Accentor - Prunella koslowi

PASSERIFORMES: Turdidae

• Rufous-tailed Rock-Thrush - Monticola saxatilis
• Siberian Thrush - Zoothera sibirica
• Scaly Thrush - Zoothera dauma
• Eyebrowed Thrush - Turdus obscurus
• Dark-throated Thrush - Turdus ruficollis
• Dusky Thrush - Turdus naumanni
• Fieldfare - Turdus pilaris
• Redwing - Turdus iliacus
• Song Thrush - Turdus philomelos
• Mistle Thrush - Turdus viscivorus

PASSERIFORMES: Sylviidae

• Spotted Bush-Warbler - Bradypterus thoracicus
• Chinese Bush-Warbler - Bradypterus tacsanowskius
• Lanceolated Warbler - Locustella lanceolata
• Grasshopper Warbler - Locustella naevia
• Pallas's Warbler - Locustella certhiola
• Savi's Warbler - Locustella luscinioides
• Gray's Warbler - Locustella fasciolata
• Black-browed Reed-Warbler - Acrocephalus bistrigiceps
• Paddyfield Warbler - Acrocephalus agricola
• Blyth's Reed-Warbler - Acrocephalus dumetorum
• Great Reed-Warbler - Acrocephalus arundinaceus
• Oriental Reed-Warbler - Acrocephalus orientalis
• Clamorous Reed-Warbler - Acrocephalus stentoreus
• Thick-billed Warbler - Acrocephalus aedon
• Booted Warbler - Hippolais caligata
• Sykes's Warbler - Hippolais rama
• Common Chiffchaff - Phylloscopus collybita
• Mountain Chiffchaff - Phylloscopus sindianus
• Dusky Warbler - Phylloscopus fuscatus
• Sulphur-bellied Warbler - Phylloscopus griseolus
• Radde's Warbler - Phylloscopus schwarzi
• Lemon-rumped Warbler - Phylloscopus proregulus
• Yellow-browed Warbler - Phylloscopus inornatus
• Hume's Warbler - Phylloscopus humei
• Arctic Warbler - Phylloscopus borealis
• Greenish Warbler - Phylloscopus trochiloides
• Pale-legged Leaf-Warbler - Phylloscopus tenellipes
• Marsh Grassbird - Megalurus pryeri
• Fly River Grassbird - Megalurus albolimbatus
• Greater Whitethroat - Sylvia communis
• Lesser Whitethroat - Sylvia curruca
• Small Whitethroat - Sylvia minula
• Asian Desert Warbler - Sylvia nana
• Barred Warbler - Sylvia nisoria

PASSERIFORMES: Muscicapidae

• Spotted Flycatcher - Muscicapa striata
• Siberian Flycatcher - Muscicapa sibirica
• Asian Brown Flycatcher - Muscicapa dauurica
• Korean Flycatcher - Ficedula zanthopygia
• Mugimaki Flycatcher - Ficedula mugimaki
• Taiga Flycatcher - Ficedula albicilla
• Rufous-tailed Robin - Luscinia sibilans
• Common Nightingale - Luscinia megarhynchos
• Siberian Rubythroat - Luscinia calliope
• Bluethroat - Luscinia svecica
• Siberian Blue Robin - Luscinia cyane
• Red-flanked Bluetail - Tarsiger cyanurus
• Rufous-backed Redstart - Phoenicurus erythronota
• Black Redstart - Phoenicurus ochruros
• Common Redstart - Phoenicurus phoenicurus
• Daurian Redstart - Phoenicurus auroreus
• White-winged Redstart - Phoenicurus erythrogaster
• Siberian Stonechat - Saxicola maura
• Whinchat - Saxicola rubetra
• White-throated Bushchat - Saxicola insignis
• Northern Wheatear - Oenanthe oenanthe
• Pied Wheatear - Oenanthe pleschanka
• Desert Wheatear - Oenanthe deserti
• Isabelline Wheatear - Oenanthe isabellina

PASSERIFORMES: Timaliidae

• Pere David's Laughingthrush - Garrulax davidi

PASSERIFORMES: Paradoxornithidae

• Bearded Reedling - Panurus biarmicus
• Vinous-throated Parrotbill - Paradoxornis webbianus
• Reed Parrotbill - Paradoxornis heudei

PASSERIFORMES: Aegithalidae

• Long-tailed Tit - Aegithalos caudatus

PASSERIFORMES: Paridae

• Marsh Tit - Poecile palustris
• Willow Tit - Poecile montana
• Gray-headed Chickadee - Poecile cincta
• Coal Tit - Periparus ater
• Great Tit - Parus major
• Turkestan Tit - Parus bokharensis
• Azure Tit - Cyanistes cyanus

PASSERIFORMES: Sittidae

• Eurasian Nuthatch - Sitta europaea

PASSERIFORMES: Tichodromidae

• Wallcreeper - Tichodroma muraria

PASSERIFORMES: Certhiidae

• Eurasian Treecreeper - Certhia familiaris

PASSERIFORMES: Remizidae

• White-crowned Penduline-Tit - Remiz coronatus
• Chinese Penduline-Tit - Remiz consobrinus

PASSERIFORMES: Oriolidae

• Eurasian Golden Oriole - Oriolus oriolus

PASSERIFORMES: Laniidae

• Red-backed Shrike - Lanius collurio
• Rufous-tailed Shrike - Lanius isabellinus
• Brown Shrike - Lanius cristatus
• Northern Shrike - Lanius excubitor
• Chinese Gray Shrike - Lanius sphenocercus

PASSERIFORMES: Corvidae

• Siberian Jay - Perisoreus infaustus
• Eurasian Jay - Garrulus glandarius
• Azure-winged Magpie - Cyanopica cyana
• Eurasian Magpie - Pica pica
• Mongolian Ground-Jay - Podoces hendersoni
• Eurasian Nutcracker - Nucifraga caryocatactes
• Red-billed Chough - Pyrrhocorax pyrrhocorax
• Eurasian Jackdaw - Corvus monedula
• Daurian Jackdaw - Corvus dauuricus
• Rook - Corvus frugilegus
• Carrion Crow - Corvus corone
• Common Raven - Corvus corax

PASSERIFORMES: Sturnidae

• Daurian Starling - Sturnia sturnina
• Rosy Starling - Pastor roseus
• White-cheeked Starling - Sturnus cineraceus
• European Starling - Sturnus vulgaris

PASSERIFORMES: Emberizidae

• Yellowhammer - Emberiza citrinella
• Pine Bunting - Emberiza leucocephalos
• Rock Bunting - Emberiza cia
• Godlewski's Bunting - Emberiza godlewskii
• Meadow Bunting - Emberiza cioides
• Gray-hooded Bunting - Emberiza buchanani
• Ortolan Bunting - Emberiza hortulana
• Chestnut-eared Bunting - Emberiza fucata
• Little Bunting - Emberiza pusilla
• Yellow-browed Bunting - Emberiza chrysophrys
• Rustic Bunting - Emberiza rustica
• Yellow-breasted Bunting - Emberiza aureola
• Chestnut Bunting - Emberiza rutila
• Red-headed Bunting - Emberiza bruniceps
• Black-faced Bunting - Emberiza spodocephala
• Pallas's Bunting - Emberiza pallasi
• Reed Bunting - Emberiza schoeniclus
• Lapland Longspur - Calcarius lapponicus
• Snow Bunting - Plectrophenax nivalis

PASSERIFORMES: Fringillidae

• Chaffinch - Fringilla coelebs
• Brambling - Fringilla montifringilla
• Plain Mountain-Finch - Leucosticte nemoricola
• Black-headed Mountain-Finch - Leucosticte brandti
• Asian Rosy-Finch - Leucosticte arctoa
• Pine Grosbeak - Pinicola enucleator
• Common Rosefinch - Carpodacus erythrinus
• Beautiful Rosefinch - Carpodacus pulcherrimus
• Pallas's Rosefinch - Carpodacus roseus
• Red-mantled Rosefinch - Carpodacus rhodochlamys
• Great Rosefinch - Carpodacus rubicilla
• Red Crossbill - Loxia curvirostra
• White-winged Crossbill - Loxia leucoptera
• Common Redpoll - Carduelis flammea
• Hoary Redpoll - Carduelis hornemanni
• Eurasian Siskin - Carduelis spinus
• European Goldfinch - Carduelis carduelis
• Oriental Greenfinch - Carduelis sinica
• Twite - Carduelis flavirostris
• Eurasian Linnet - Carduelis cannabina
• Eurasian Bullfinch - Pyrrhula pyrrhula
• Hawfinch - Coccothraustes coccothraustes
• Yellow-billed Grosbeak - Eophona migratoria
• Mongolian Finch - Rhodopechys mongolica
• Desert Finch - Rhodospiza obsoleta
• Long-tailed Rosefinch - Uragus sibiricus
  

PASSERIFORMES: Passeridae

• Saxaul Sparrow - Passer ammodendri
• House Sparrow - Passer domesticus
  
• Eurasian Tree Sparrow - Passer montanus
  
• Rock Petronia - Petronia petronia
  
• White-winged Snowfinch - Montifringilla nivalis
  
• Pere David's Snowfinch - Montifringilla davidiana

Монголын хөхтөн амьтад

Монголд байгаа хөхтөн амьтаны зураг авахад жагсаалт болох, гаднын хүмүүст ийм амьтан байдаг тухай ярихад хэрэг болох болов уу гэж Монголын хөхтөн амьтаны жагсаалтыг монгол, латин, англи хэлээр орууллаа. Би энэ чиглэлийн мэргэжлийн хүн биш учир элдэв эндүү, ташаа мэдээлэл байж болохыг үгүйсгэхгүй. Монгол нэрийг оруулахдаа аль болох хүмүүсийн нэрлэж заншсан нэрээр оруулахыг хичээв.

Шавьж идэштэний баг Insectivora (Insect-Eaters)

Зарааны овог Erinaceidae (Hedgehogs, Moonrats)

• Дагуурын зараа Hemiechinus dauricus (Daurian Hedgehogs)
• Дэлдэн зараа Hemiechinus auritus (Long-eared or desert Hedgehogs)

Чацуулины овог Talpidate (Moles and desmans)

• Алтайн чацуулин Talpa altaica (Siberian mole)
  

Атаахайн овог Soricidae (Shrews)

• Бэсрэг атаахай Sorex daphaenodon (Long toothed shrew)
  
• Тавшгай атаахай Sorex vir (Flat-skulled shrew)
  
• Дааган атаахай Sorex caecutiens (Laxman's shrew)
  
• Өөдсөн атаахай Sorex minutissimus (Least or Siberian shrew)
  
• Цармын атаахай Sorex tundrensis (Borel shrew)
  
• Хэвлүүн атаахай Sorex araneus (English or Eurasian common shrew)
  
• Тэгш атаахай Sorex isodon (East-Siberian shrew)
  
• Хонин атаахай Sorex minutus (Lesser shrew)
  
• Усчин гэрэлзгэнэ Neomys fodiens (water shrew)
  
• Малтаахай жөвүү Crocidura suaveolens (Scilly shrew)
  

Сарьсан далавчтаны баг Chiroptera (Bats)

Багваахайн овог Vespertilionidae (Vesper bats)

• Усны багваахай Myotis daubentoni (Daubenton's bat)
  
• Сахалт багваахай Myotis mystacinus (Whiskered bat)
  
• Ойн багваахай Myotis brandtii (Brandt's bat)
  
• Жижиг соотон багваахай Plecotus auritus (Common bat)
  
• Том соотон багваахай Plecotus austriacus (Grey long-eared bat)
  
• Бүрэнхийн соотон багваахай Nyctalus noctula (Great bat)
  
• Дорнын сармаахай Vespertilio superans (Eastern bat)
  
• Буурал сармаахай Vespertilio murinus (Red bat)
  
• Бор турсаахай Pipistrellus savii (Savi's pipistrelle)
  
• Умрын сарсаахай Eptesicus nilssoni (Northern bat)
  
• Говийн сарсаахай Eptesicus gobiensis (Gobi-desert bat)
  
• Хожуу сарсаахай Eptesicus serotinus (Rattlemouse)
  

Туулай хэлбэртний баг Lagomorpha (Rabbits)

Үхэр оготны овог Ochotonidae (Rock conies, whistling hares)

• Асганы огдой Ochotona hyperborea (Northern pica)
  
• Дагуурын огдой Ochotona daurica (Daurian pica)
  
• Үхэр огдой Ochotona pallasi (Pallas' pica)
  
• Тагийн огдой Ochotona alpina (Altai pica)

Туулайн овог Leporidae (Hares and rabbits)

• Бор туулай Lepus tolai (Tolai hare)
• Чандага туулай Lepus timidus (Mountain hare)
  

Мэрэгчдийн баг Rodentia (Rodents)

Хэрмийн овог Sciuridae (Squirrels)

• Бараан хэрэм Sciurus vulgaris (Brown squirrel)
  
• Замба жирх Tamias sibiricus (Sibirian chipmunk)
  
• Алтайн тарвага Marmota baibacina (Altai marmot)
  
• Монгол тарвага Marmota sibirica (Sibirian marmot)
  
• Урт сүүлт зурам Citellus undulatus (Long-tailed suslik)
  
• Дагуур зурам Citellus dauricus (Daurian suslik)
  
• Бозлог зурам Citellus pallidicauda (Gobi suslik)
  
• Халтар зурам Citellus erythrogenus (red-cheeked suslik)
  
• Гозоорой зурам Citellus alaschanicus (Alashan suslik)
  

Олбийн овог Pteromyidae (Flying squirrels)

• Хөхвөр олби Pteromys volans (Flying squirrel)

Минжийн овог Castoridae (Beavers)

• Азийн минж Castor fiber (Eurasian beaver)

Оготны овог Cricetidae (Hamsters)

• Орог зусга Phodopus campbell (dwarf hamster)
• Элсний зусга Phodopus robolrovskii (Roborowsky's dwarf hamster)
  
• Хөх шишүүхэй Cricetulus barabensis (Striped hamster)
  
• Байгал шишүүхэй Cricetulus pseudogriseus (Transbaikal hamster)
  
• Бүрдийн шишүүхэй Cricetulus sokolovi (Sokolov's hamster)
  
• Говийн шишүүхэй Cricetulus obscurus (Gobi hamster)
  
• Урт сүүлт шишүүхэй Cricetulus longicaudatus (Long-tailed hamster)
  
• Бор шишүүхэй Cricetulus migratorius (Grey hamster)
  
• Цомч шишүү Allocricetulus curtatus (Mongolian hamster)
  
• Сохор номин Myospalax aspalax (Daurian zokor)
  
• Манж номин Myospalax psilurus (Manchurian zokor)
  
• Дорнын сохдой Ellobius orientalis (Oriental mole-vole)
  
• Зээрд сохдой Ellobius tancrei (Mole lemming)
  
• Заарт ондоотор Ondatra zibethicus (Muskrat)
  
• Хадны барагчин Alticola argentatus (Royle's mountain vole)
  
• Соён барагчин Alticola macrotis (Large-eared vole)
  
• Говь-Алтайн барагчин Alticola barakshin (Gobi-altai mountain vole)
  
• Тавшгар барагчин Alticola strelzovi (Flat-headed vole)
  
• Ойн хүрэн оготоно Clethrionomys rufocanus (Grey sided vole)
  
• Ойн улаан оготоно Clethrionomus rutilus (Northern red-backed mouse)
  
• Овын хөх оготоно Lagurus lagurus (Steppe lemming)
  
• Овын шар оготоно Eolagurus luteus (Yellow steppe lemming)
  
• Тангад овол Eolagurus przewalskii (Przewalski's lemming)
  
• Тайгын хөхвөлжин Myopus schisticolor (Wood lemming)
  
• Усч оготоно Arvicola terrestris (Ground vole)
  
• Хэргэлзий оготоно Microtus gregalis (Narrow-sculled vole)
  
• Өргөөнч оготоно Microtus fortis (Reed vole)
  
• Ширгийн оготоно Microtus maximowiczii (Maximovich's vole)
  
• Зүлгийн оготоно Microtus limmophilus (Meadow vole)
  
• Мэхээрч оготоно Microtus oeconomus (Root vole)
  
• Монголын оготоно Microtus mongolicus (Mongolian vole)
  
• Сархитгана оготоно Microtus arvalis (Common vole)
  
• Баргар оготоно Microtus agrestis (Short-tailed vole)
  
• Цайвар үлийч Lasiopodomys brandtii (Brandt's vole)
  
• Үлийн бор оготоно Lasiopodomys mandarinus (Mandarin vole)
  
• Сухайн чичүүл Meriones tamariscinus (Tamarisk gerbil)
  
• Хул чичүүл Meriones unguiculatus (Mongolian gerbil)
  
• Шаргал чичүүл Meriones meridianus (Midday gerbil)
  
• Морин чичүүл Rhombomys opimus (Great gerbil)
  

Хулганын овог Mulidae (Mice)

• Чигчий хулгана Micromys minutus (Harvest mouse)
  
• Хээрийн хулгана Apodemus agrarius (Striped field mouse)
  
• Азийн хулгана Apodemus peninsulae (Korean field mouse)
  
• Бор саарал харх Rattus norvegicus (Norway rat)
  
• Гэрийн хулгана Mus musculus (House mouse)
  

Унтаахайн овог Gliridae (Dormice)

• Ойн унтаахай Dryomys nitedula (Forest dormouse)
  

Хулганцарын овог Sminthidae (Birch mice)

• Талын хулганцар Sicista subtilis (Souther birch mouse)
  

Алагдаагын овог Dipodidae (Jerboas)

• Шивэр алагдаага Allactaga sibirica (Siberian jerboa)
  
• Говийн алагдаага Allactaga bullata (Gobi jerboa)
  
• Давжаа алагдаага Allactaga elater (Little jerboa)
  
• Өмнөговийн алагдаага Allactaga balicunica (South Gobi jerboa)
  
• Зэгэл алагдааганцар Pygerethmus pumilio (Little earth hare)
  
• Монгол даахай Stylodipus andrewsi (Mongolian jerboa)
  
• Зүүнгар даахай Stylodipus sungorus (Zungarian jerboa)
  
• Элсч савгадай Dipus sagitta (Hairy-footed jerboa)
  
• Шилийн савгадай Dipus halli (Three-toed Jerboa)
  
• Тавруу атигдаахай Cardiocranius paradoxus (Satunin's jerboa)
  
• Элсний тажигдаахай Salpingotus kozlovi (Kozlov's pygmy jerboa)
  
• Өөхөн сүүлт атигдаахай Salpingotus crassicauda (Thick-tailed pygmy jerboa)
  
• Соотон алагдай Euchoreutes naso (Long-eared jerboa)
  

Мах идэштэний баг Carnivora (Carnivores)

Нохдын овог Canidae (Canids, dogs)

• Саарал чоно Canis lupus (Grey wolf)
  
• Шар үнэг Vulpes vulpes (Common fox)
  
• Хярс Vulpes corsac (Corsac fox)
  
• Төвд үнэг Vulpes ferrilata (Tibetan fox)
  
• Цөөвөр чоно Cuon alpinus (red dog)
  
• Загал элбинх Nyctereutes procyonoides (Raccoon dog)
  

Баавгайн овог Upsidae (Bears)

• Хүрэн баавгай Upsus arctos (Brown bear)
  
• Мазаалай Upsus gobiensis (Gobi bear)
  

Суусрын баг Mustelidae (Mustelids)

• Ойн булга Martes zibellina (Sable)
  
• Хадны суусар Martes foina (Beech marten)
  
• Нохой зээх Gulo gulo (Wolverine)
  
• Модны үен Mustela sibirica (Siberian weasel)
  
• Солонго үен Mustela altaica (Alpine weasel)
  
• Цагаан үен Mustela erminea (Common weasel)
  
• Хотны үен Mustela nivalis (Least weasel)
  
• Өмхий хүрэн Mustela eversmanni (Eversmann's polecat)
  
• Усны булга Mustela vison (Mink)
  
• Эрээн хүрэн Vormela peregusna (Marbled polecat)
  
• Дорго Meles meles (Badger)
  
• Халиу Lutra lutra (Common otter)
  

Муурын овог Felidae (Cats)

• Цоохор ирвэс Uncia uncia (Snow leopard)
  
• Шилүүс Felis lynx (Lynx)
  
• Мануул Felis manul (Manul cat)
  
• Цоохондой Felis lybica (wild cat)
  

Битүү туурайтаны баг Perissodactyla (Odd-toed mammals)

Адууны овог Equidae (Horses)

• Тахь Equus przewalskii (Przewalskii wild horse)
  
• Хулан Equus hemionus (Asiatic wild ass)
  

Тэмээний овог Camelidae (Camels)

• Хавтгай Camelus bactrianus ferus (Bactrian wild camel)
  

Салаа туурайтаны баг Artiodactyla (Artiodactyles)

Гахайн овог Suidae (pigs)

• Зэрлэг гахай Sus scrofa (Wild boar)
  

Бугын овог Cervidae (Deers)

• Хүдэр Moschus moschiferus (Musk-deer)
  
• Халиун буга Cervus elaphus (Red deer)
  
• Бор гөрөөс Capreolus pygargus (Roe deer)
  
• Хандгай Alces alces (Mooses)
  
• Цаа Rangifer tarandus (Reindeer)
  

Тугалмайтны овог Bovidae (Hollow-horned ruminants)

• Хар сүүлт Gazella subgutturosa (Goitred gazella)
• Цагаан зээр Procapra gutturosa (Mongolian gazella)
  
• Бөхөн Saiga tatarica (Antilope)
  
• Янгир Capra sibirica (Siberian ibex)
  
• Аргал Ovis ammon (Wild sheep)

2008 оны нарны бүтэн хиртэлт

1997 онд Дархан орчимд нарны бүтэн хиртэлт ажиглагдахад энэ л сүүлчийн боломж, ашиглах хэрэгтэй гэж байсан саяхан мэт боловч 10 жил өнгөрчээ. Дараагийн бүтэн нар хиртэлт 2008 оны 8 сарын нэгний Гринвичийн цагаар 11 цагаас 10 минутийн хугацаанд Монголын нутгийн баруун захаар дайран өнгөрнө. Харж болох хамгийн тохиромжтой газар нь Ховд аймгийн Булган сумын төв байх ба энд орон нутгийн цагаар 18:05-ийн үед 2 минут 10 секунд орчим хугацаанд харагдана. Нарны хиртэлтийн зураг авах, нарны хиртэлттэй холбогдуулсан аялал зохиох ажил одооноос эхэлсэн байна. Хятадын олимпын үеийн нар хиртэлт гэдэг аялал зохиохоор аль хэдийн вэб хуудсан дээрээ байрлуулжээ. Монголчууд ч гэсэн дутах юу байсан юм. Нар хиртэлт харах саваагүй нэгэн олдох л байлгүй.