Tuesday, February 19, 2008

Эх орон таньдаа зориулав-6. Өвлийн жуулчлал

Хүн айлгах гэж байгаа юм шиг монгол эх газрын эрс тэрс уур амьсгалтай. Өвөлдөө хүйтэн. Цас их унадаг. Аялал жуулчлал улирлын шинжтэй гэж бүх хүмүүс л ярьдаг. Аялал жуулчлалын компаниуд ч манайх дулаан улиралд л таныг аргална гэсэн шиг өвлийн аялалын маршрутгүй байдаг.

Монголын өвлийн аялалын программ нь

  1. Хөвсгөл нуур дээрх мөсний баяр. Энэ нь аялал жуулчлалын хөтөлбөр гэхээсээ илүү улс төрийн шоу. Учир нь тэнд ерөнхийлөгч очно. Бөөн хамгаалалт, бөөн мэдээллийн ажилтан, бөөн хүн. Юун тав тух. Таалагдаад хоноё гэвэл буцахаас өөр аргагүй. Хоновол хөлдөж үхнэ. Бид хариуцахгүй. Таалагдахгүй буцъя гэхээр орой тарахаар л унаа явна. Хүлээ гэнэ. Ойртоод зураг авах гэхээр холд! Ерөнхийлөгч чаргаар гулгана гэнэ. Аялал жуулчлалын хөтөлбөр ийм байж болохгүй байхаа.
  2. Тэмээн поло. Ямар ч жуулчин үүнийг хагас өдөр үзвэл дээд амжилт. Тэмээн пологоо хол хийгээд жуулчдаа 3 хоногоор цөлж болно. Тэгвэл тэд дараа жил ирэх хүмүүст тийшээ явж үхэв гэдгийг сайн ухуулна. Бас л бөөн хүн, бөөн хамгаалалт. Бас л зураг авах гэхээр урд нэг цагдаа. Энэ баяр жуулчдад зориулсан хөтөлбөр гэхээсээ илүү улсын аваргын тэмцээн л гэсэн үг. Жуулчдаас мөнгө татах хөтөлбөр байхгүй.
  3. Бүргэдийн баяр. Бас л олныг хамруулсан шоу. Жуулчин гэдэг бол олон хүн цугласан газраар тэнэж явдаг саваагүйчүүд биш ихэнх нь олны хөлөөс хол тав тухтай явах сонирхолтой зожиг хүмүүс. Тэнд бас л томчууд, бас хамгаалалтынхан, мэдээллийнхэн.
Монголд ирдэг жуулчин нь шоучин биш жуулчин байж болох юм гэж бодож тэдэнд үйлчлэх үйлчилгээ нээх хэрэгтэй санагдана. Шоу хөтөлбөр үзэхээр ирэх жуулчин олон байхгүй байхаа. Монголд жуулчныг хөлдөж үхэх, даарах аюулгүй үйлчилгээ үзүүлдэг болвол жуулчин өөрөө үзэх юмаа сонгочихно. Монголд өвөл үзэх юм их бий.

Wednesday, February 06, 2008

Цагаан сар хэзээ болж байсан бэ?

Сарны тоололд илүү сар байх нь нарны тоололтой тоололоо тааруулах арга болдог. Нэг жил нь 365.2425 хоногтой байдаг. Сар дэлхийг тойрох хугацаа нь 29.53 хоног. Тийм болохоор 1 жил нь 12.3685 сар болно. Энэ нь 12 бүхэл 7/19 гэсэн үг. 19 жилд 7 илүү сар гаргавал нар сарны байрлал давхцана. Мөн цагаан сар бар сарын шинийн нэгэнд болно. Нар бар сард шар замын 315-гаас 330 градусын уртрагийн хооронд оршино. Дээр бичсэн зүйл бол ямар ч зурхайн үндэс.
Нар дээрх уртрагт орж ирэх хугацаа нь дунджаар аргын тооллын нэгдvгээр сарын 19-нєєс хоёрдугаар сарын 20-ны хоорондох хугацаа юм. Бүх дэлхийн газар нутаг дээр ганц л нар байдаг.
Ийм болохоор Цагаан сар мөн л энэ хооронд болно гэсэн үг. Гэтэл монгол зурхайд 2-р сарын 27-нд хүртэл болж байсан байна. Энэ нь монгол онцлог л байх даа. Эсвэл өөр нар байгаа юм болов уу? 2 сарын 20-оос хойш тэмдэглэсэн цагаан сарууд бүгд туулай сарын шинийн нэгэнд буюу нэг сарын дараа цагаан сараа хийж байжээ. Дараа жил бас нэг сарын дараа болох нь.

Билгийн тооллын календар нь 19 жил болоод ойролцоогоор давхцдаг. Доорх зургуудад 19 жилийн давтамжтайгаар Хятад, Монгол, олон улсын одон орон судлалын U.S. Naval Observatory газрын цагаан сар болсон өдрүүдийг 1900 оноос 2009 он хүртэл харьцуулан харуулав. Шар өнгөөр шинэ сар эхлэх цагт ойр байгааг, Хөх өнгөөр таарч байгааг, улаан өнгөөр алдаатай байгааг харуулав. Зураг дээр дарвал томорч харагдана. Эндээс та цагаан сараас өмнө хойно төрсөнөө харах боломжтой болно. Мөн бид цагаан сараа хэр зөв тэмдэглэж байж вэ гэдгийг бас харж болно. Хятад зурхайд шинэ сар эхэлсэн өдөр цагаан сар эхэлдэг, монгол зурхайд шинэ сар үдээс хойш эхлэхээр байвал дараа өдөр нь цагаан сар эхэлдэг зүй тогтол байна. Энэ жилийн хувьд шинэ сар 2 сарын 7-ны үдээс урагш эхэлж байгаа тул 2 сарын 7-нд золгох нь зөв юм шиг.

Wednesday, January 23, 2008

Цагаан сар хэзээ вэ?

Бид Тэрбишийн календараар цагаан сараа тэмдэглээд удаж байна. Гэтэл Тэрбишийн календарь бусад зурхайчдын календараас жил бүр л зөрөөд бөөн маргаан болдог. Сарны тооллыг ашигладаг хятад солонгосоос бүүр сараар зөрөөд явчихна. Монгол ямар өөр сартай биш. Зөрнө гэхэд хэтэрч байна. Бээжин, Улаанбаатар хоёр сарын зайтай золгож болох ёстой зөрүүтэй гэж Төгс буянтын зурхайд зурсан байдаг бол Замын-Үүд Улаанбаатар хоёр 15 хоногийн зайтай золгох ёстой. Энэ ч арай хэтэрч байнаа. Энэ жил бас л ... Зурагтаар хэнийнх нь зөвийг тогтоох оролдлого хийсээр л... Энэ жил бүр 6-нд сар гарахгүй бол 7-нд золгоно. Гарвал 8-нд золгоно гэж ярьж байх юм. Би зурхайч хүн биш. Зүгээр л нэг интернет ухагч. Минийхээр бол 2 сарын 7-нд золгох ёстой. Яагаад гэвэл U.S. Naval Observatory гэдэг газрын вэб дээр 2007 оны 2 сарын 7-нд шинэ сарын эхлэл гэж бичсэн байна. Шинэ сарын эхлэл гэдэг нь манайхны үгээр бол шинийн нэгэн гэсэн үг. Цааш нь интернетээ ухаж явтал хэзээ сар гарахыг, яаж харагдахыг бас л үзүүлсэн байв. Дараах зураг Монголын цагаар зурсан зураг гэдгийг анзаараарай.
Энд мөн л Шинийн нэгэн 2 сарын 7-нд байна. Тэрбишийг аврах ганц юм нь 2 сарын 8 -нд маш нарийхан сар гарах юм байна.
Шинийн нэгэн буруу байвал Балжинням, Дашнямтай өдөр яаж зөрөх нь тодорхой. Тэр сайн өдөр нь зөрөхөөр хурим, найр бүгд буруу өдөр хийгдсэн гэсэн үг. Ингэж хүний хувь заяагаар тоглож байгаа Тэрбиш-д арга хэмжээ авч, календарь хийх эрхийг нь хасах хэрэгтэй санагдана. Ямар Тэрбишээс өөр календарь гаргах хүн байхгүй биш.

Wednesday, September 12, 2007

Эх орон таньдаа зориулав - 5. Сургууль, сургалт

Ном дор мөргөмүй
Лам (багш) дор мөргөмүй
Бурхан дор мөргөмүй
Хувраг дор мөргөмүй

Хөмөрсөн сав,
бохир сав,
ёроолгүй сав
гуравт ариун рашаан хийж яаж болохов.
Бодь мөрийн зэрэгээс
Энэ Post-ийг Амарсайханы шалгалт-ийг уншаад бичив.
Эртнээс нааш монголчууд ном, багш хоёрыг бурхантай дүйцүүлэн мөргөж залбирсаар иржээ. Шашин номын газрыг (сургуулийг) ариун номын газар гэж хүндэтгэдэг байж.

Манай монгол нэг хүнд ноогдох их, дээд сургуулийн тоогоор Геннисийн номонд ч орохоор болсон байх. Гэхдээ сургуульд юу зааж, юу сургаж, сурагч оюутнууд нь юу сурч байна аа. Сургуулиудад мөнгийг авсан юм чинь аргалж байгаад төгсгөе гэдэг шалгуур маш хүчтэй байна. Юутай ч Сургууль дор бас нэг мөргөчихье.

Нилээд хэдэн сургуулиар ороход архи уусан, тамхи татсан, хэзээ цээжилсэн нь бүү мэд конспекттай архаг хэдэн багш л байх юм. Сургуульд юм сурах аргыг л сургавал болмоор юм шиг. Тэгэхгүй бол угаасаа мэдээлэл 2 жилийн дараа хуучираад хэрэггүй мэдээлэл болно.
Багш нар дор дахиад нэг мөргөчихье.

Сургуулиудад байгаа ном нь нэг улсын хандиваар ирсэн англи хэлээр бичсэн хэдэн ном. Тэдэн дотор сайн ном байнаа. Бас хэнд ч хэрэггүй юмнууд бас байна. Гэхдээ л ихэнхи нь хуучин ном. Хуучин гэдэг нь хавтасыг нь хэлж байгаа юм биш. Интернетийг номын оронд нэг сайн ашиглахгүй байх шиг. Ном, интернет хоёрт дахиад нэг мөргөчихье.

Сурагчид бас их но байнаа. Бодь мөрийн зэрэгт Хөмөрсөн сав гэдгийг сонсохгүй шавь юу ч сурахгүй, бохир сав гэдгийг сонссон ч анхаарахгүй өөр зүйл бодвол юу ч сурахгүй, ёроолгүй сав гэдгийг сонссон ч мартвал юу ч сурахгүй гэж тайлбарлажээ. Төгсөөд наймаачин юм уу аль нэг хөрөнгөтөн улсад харлагч болохоор бол сургуульд мөнгө төлж хэрэггүй юм сурахын хэрэг байна уу? Үүнийг сурагч хүн бас анхаармаар юм.
Хэрэгтэй юмаа л сураасай гээд хувраг (сурагч) дор нэг мөргөчихье.

Wednesday, September 05, 2007

Эх орон таньдаа зориулав - 4. Номын дэлгүүр, ном

Суварга бүтээх нь буян их
Сургаалийг дагах үлэмж буянтай

Хөмөрсөн сав,
бохир сав,
ёроолгүй сав
гуравт ариун рашаан хийж яаж болохов.
Бодь мөрийн зэрэгээс

Хөдөө орон нутгаар явж байхад ариун номын оронд байна уу гэлтэй суваргаар дүүрэн орон болж МОНГОЛ. Сум болгон ядаж нэг суваргатай. Эмээлтээс Улаанбаатар орох замд бүр олон. Сайхан л байна. Суварга бүтээвэл буян болно гэдэг сургаалийг манай лам хуваргууд нэг л дутуу ойлгосон, ойлгуулсан бололтой. Хөдөөний хүмүүсээс танай суманд хүмүүсийн үздэг сайхан байгаль, түүх дурсгалын зүйлс юу байна гээд асуухаар манай суманд ч тийм юм байхгүй дээ тэр ууланд нэг хад бий. Бичигтэй гэх юм. Яваад очихоор Ум мааний бад ма хум гэсэн үгийг л бичсэн байх юм. Шаахар толгойн бичгийн дурсгал гэж маш том бичиг сүг зургийн дурсгал үзэж байхад хамгийн их бичиг, зурагтай хэсгийг нь голлуулаад өнөө л ум мааний бад ма хум-аа биччихэж. Юутай халаг. Юутай тэнэг вэ тэр лам. Эсвэл төдөн оны 8-р анги гэсэн бичиг бичнэ. Юутай гэнэн бэ тэр хүүхэд. Ховд аймгийн Манхан суман дахь Гурванцэнхэрийн агуй дахь зургийг тодруулж байж зургий нь хуулах гээд дээгүүр нь будгаар тодруулсан нь цаад зургаа ховхлоод уначихаж. Юутай мулгуй вэ тэр эрдэмтэн.
Гэхдээ түүнээс буян ихтэй ажил зөндөө байдаг бололтой. Энэ зун 3 аймгийн 30-аад сумаар дайрахад номын дэлгүүртэй сум нэг ч таарсангүй. Ном уншихаа больсоноос болоод юу болох, юу болохгүйг ялгахаа больж.
Суварга барихын оронд номын дэлгүүр баръя. Номын сан баръя.

Номын буян суварга бүтээх буянаас үлэмж их гэсэн Бурханы сургаалийг дагая.

Таны буян үлэмж арвин болог.

Mongolian Photo

Photos of Mongolia